Hinir staðföstu

Á Morgunvakt Rásar 1 var Bergur Elías Ágústsson, sveitarstjóri Norður-Þings, meðal annars spurður af fréttamanninum Hildi Jönu Gísladóttur, hvað honum fyndist um alla umræðuna um áform um álver á Bakka.

Bergur sagði umbúðalaust, að honum þætti með ólíkindum að hlusta á málflutning Vinstri-græns. Hann rökstuddi það með því að staðhæfa að það hefði verið Vinstri-grænt sem átti frumburðarréttinn að áformum um stóriðju á Bakka.

Til fróðleiks birti ég hér glefsur úr samtalinu:

Bergur Elías Ágústsson: Ja, ég verð nú að segja eins og er að þessi umræða, alla vegana í kringum álverið á Bakka hefur verið með ólíkindum að mörgu leyti. Það má ekki gleyma því að þetta verkefni það var, því var komið af stað í tíð fyrrverandi meirahluta í Húsavíkurbæ og þar voru, var Samfylkingin og þar voru Vinstri-grænir sem í raun og veru drifu þetta verkefni áfram og komu því af stað…

Hilda Jana: Nú held ég að margir staldri við og hugsi með sér, Vinstri-græn þau hafa gagnrýnt þetta verkefni og álver á Bakka harðlega. Það hefur verið talað um, já og gagnrýnt stefnu Samfylkingarinnar um fagra Ísland og mikið rætt um þetta. Ertu að segja að Vinstri-græn ja séu forsprakkar að uppbyggingu álvers á Bakka?

Bergur Elías Ágústsson: Ja, þeir voru hluti af því, þeir komu þessu góða verkefni af stað á sínum tíma í gegnum Húsavíkurlistann sem að var með meirihluta í Húsavíkurbæ og það er bara gott mál og við reynum að fylgja þessu eftir af samviskusemi og vandvirkni..".

Ætli Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason hafi verið að hlusta þennan morgun?

Eyjajarlinn kvaddur

Heim snúinn í kvöld vestan úr Dýrafirði þar sem ég las fótspor löngu genginna áa úr grösum og sandi þá las ég á Eyjunni mér til nokkurs angurs að Pétur Gunnarsson hefði afráðið að láta af ritstjórn þess góða miðils. Ég hef verið dyggur lesari og aðdáandi pistla Péturs, og því meiri sem hann hefur skammað mig harðar. Allt hefur það verið verðskuldað – en betur stílað og af meiri íhygli en hjá flestum öðrum sem kosið hafa að bera vopn sín í þann stað niður.

Eyjan sem jarldæmi Péturs bar vitni um gagnrýnin, en góð og vönduð vinnubrögð hans sem fjölmiðlamanns. Stundum gægðist í gegn vinstri sinnaður Framsóknarmaður með inngróna og lítt dulda löngun til að verða krati. Mér þótti ég sem einn af pistlahöfundum Eyjunnar vera í góðum félagsskap og undir forystu smekkmanns á bæði grafík, stíl og fréttaval. Hún hefur verið mitt hlið að umheiminum. Satt að segja hef ég ekki þurft að lesa mikið meira en Eyjuna til að hafa á þokkalega hreinu hvað var í grófum dráttum að gerast á landinu, og utan þess líka.

Mér hefur þótt það mikill kostur á Pétri og samstarfsmönnum hans hversu vítt augu þeirra hafa séð. Þeir skyggndu nægilega náið iðu bloggsins í boðaföllum utan Eyjunnar til að tryggt var, að varla birtist verulega snjall, eða umdeildur pistill annars staðar, fyrr en hann var umsvifalaust tíndur upp á fjörur Eyjunnar. Það ekki síst skapaði þá traustu tilfinningu hjá reglulegum lesendum sem lifa hratt og hafa stundum minni tíma en gegnir góðu hófi, að Eyjan væri gáttin að restinni af fjölmiðlum heimsins, og væri, þrátt fyrir nafnið, ekki eyja.

Pétur náði býsna litríku og fjölskrúðugu mannvali í hóp pistlahöfunda. Líklega bar hið upphaflega val þeirra best vitni um hvernig Pétur nálgaðist Eyjuna – með ástríðu, natni, frumleika og stundum nokkrum ofsa. Ég ætlaði aldrei að vera í þeim hópi. Pétur snéri mér til fylgis við Eylendinga og er einn af fáum Íslendingum sem getur fært ódrepandi rök að því að ráðherra í ríkisstjórn eigi að blogga einsog fara gerir - einkum þegar aðrir sofa. Ég hef til þessa staðist atlögur annarra sem telja mig betur vistaðan í öðrum túnum. Ég sé að minnsta kosti ekki eftir því - og launaði Pétri með því að gera heiðarlegar tilraunir til að vekja heimsathygli á Eyjunni með skrifum um íhaldið í Borginni.

Í skrifum sínum nálgast Pétur jafnan framkvæmdavaldið fullur hæfilegra grunsemda, – að minnsta kosti eftir að hann hætti að vera partur af því. Þannig á fjórða valdið að vera. Mér þótti þess vegna nokkur sæmd að því að síðasti pistill hans sem ritstjóra – utan kveðju hans til lesenda – var einmitt um meint harðræði iðnaðarráðuneytisins gagnvart stéttarbræðrum hans. Örugglega var það verðskuldað líka.

Ég vona að fráfarandi ritstjóra Eyjunnar farnist vel í landinu, og eggjar bitvopna hans deyfist ekki.

Sterkir menn og stór egó

Forseti Íslands hélt sl. sunnudag ræðu á málþingi til heiðurs Steingrími Hermannssyni áttræðum, þar sem fram komu ýmsar sögulegar upplýsingar, sem mér þóttu merkilegar. Eyjan hefur þegar gert prýðileg skil því sem forsetinn sagði um hlut ríkisstjórnar Steingríms, og þeirra tvímenninganna, að þjóðarsáttinni á sínum tíma.

Á málþinginu – sem ég sótti - flutti Birgir Guðmundsson stjórnmálafræðingur að norðan mjög gott erindi um brúarsmiðinn Steingrím. Þar birti hann á skjá tilvitnun í ævisögu Steingríms, sem Dagur B. Eggertsson ritaði, þar sem Steingrímur greinir frá hinu sama og Ólafur. Í þessum efnum ber þeim Ólafi Ragnari og Steingrími Hermannssyni því saman.

Hlutur ríkisstjórnar Steingríms að þjóðarsáttinni er athyglisverður einsog þeir skýra hann báðir. Ég skildi Ólaf Ragnar forseta svo í ræðu hans á málþinginu, að hann teldi að vegna framlags hennar til þjóðarsáttarinnar yrði hún að líkindum talin með merkustu ríkisstjórnum þegar stundir liðu fram. Þarna er á ferðinni merkilegt rannsóknarefni fyrir sagnfræðinga.

En Ólafur Ragnar greindi frá tveimur öðrum sögulegum staðreyndum, sem ég hafði ekki heyrt eða séð opinberlega áður.

Samkvæmt Ólafi vildi Eysteinn Jónsson, formaður Framsóknarflokksins á sínum tíma, að þeir Ólafur Ragnar og Steingrímur tækju báðir sæti í æðstu stjórn flokksins. Eysteinn var í hópi þeirra, sem í Framsókn flokkuðust undir "bæjarradikala", og var nægilega framsýnn til að sjá það fyrir, að Framsókn yrði að ná fótfestu í bæjum og þéttbýli til að eiga vísan aðgang að framtíðinni.

Eysteinn taldi af einstöku hyggjuviti sínu að besta leiðin til að stuðla að því væri að fá þessa tvo ungu menn, sem voru hámenntaðir, annar í Bandaríkjunum en hinn í Englandi, rakleitt inn í æðstu forystu Framsóknar. Hann taldi að með því yrði veitt nýjum straumum, sem fyrir 1970 skullu víða um strendur, inn í Framsóknarflokkinn. Hann sá það fyrir að með krafti og nýrri hugsun þessara efnilegu tvímenninga, sem á mælikvarða Framsóknar þess tíma voru í senn óhefðbundnir og með ferska nálgun á samtímann, gæti Framsókn eflt sig mreð þéttbýlisrótum inn í framtíðina. Auðvitað var það hárrétt hjá honum, enda Eysteinn einhver djúpvitrasti stjórnmálamaður okkar á síðustu öld 

Ólafur Jóhannesson, eftirmaður Eysteins á formannsstóli, var þessu fráhverfur. Ólafur Ragnar forseti sagði í ræðu sinni yfir Steingrími, að nafni hans Jóhannesson hefði ekki viljað hleypa þeim að sér. Úr þeim orðum forsetans má lesa, að Ólafur Jóhannesson hafi ekki tekið áhættuna af því að hleypa jafnvígfúsum og –fimum vonarstjörnum inn í forystuna, og allt eins talið að þeir tækju hana fljótlega af honum og hinum eldri.

Hefði hugmynd Eysteins gengið eftir finnst mér ekki ólíklega að þeir Steingrímur hefðu snúið bökum saman og metnaður beggja og vígahugur á þeim árum leitt til að þeir hefðu skjótlega sameinast í áhlaupi á forystu Framsóknar. Möðruvellingar hefðu ekki orðið til með þeim hætti sem varð, og Ólafur Ragnar ekki farið úr Framsókn með þróttmesta kjarna yngra fólksins, sumir í Alþýðubandalagið og aðrir á eyðimörkina, heldur hefðu þeir Steingrímum freistað þess að snúa flokknum á allt annan veg en síðar varð. Staða íslenskra stjórnmála væri allt önnur í dag.

Tvö stór og bullandi egó hefðu vitaskuld runnið saman einsog hrútar fljótlega upp úr því, en mér finnst ekki ólíklegt að þeir hefðu sæst á framhald, þar sem Ólafur Ragnar í krafti aldursmunar hefði að lokum tekið við forystu af Steingrími. Tveir firnasterkir forystumenn hefðu þá leitt Framsókn um langa hríð, ekkert rúm hefði orðið fyrir meðalmennskuna sem síðar ruddi sér þar til rúms, og íslensk stjórnmálasaga sýnir einfaldlega að flokkar með sterk tvíeyki í forystu eru heppilegt módel.

Í dag væri þá Framsókn líklega í   stöðu hins stóra samvinnu- og jafnaðarmannaflokks sem Samfylkingin hefur náð í dag.

Hinar upplýsingarnar, sem Ólafur Ragnar reiddi fram, snéru að vinstri stjórninni, sem Steingrímur leiddi 1988-1991. Hann sagði frá því, að sem leiðtogi Alþýðubandalagsins hefði hann gengið á fund Steingríms, meðan formaður Framsóknar var utanríkisráðherra í stjórn Þorsteins Pálssonar, og leiddist sú vist, og tjáð honum að Alþýðubandalagið væri reiðubúið til að mynda ríkisstjórn til vinstri undir stjórn Steingríms. Þetta hef ég ekki heyrt opinberlega áður – en vitað af frá dögum mínum í Alþýðubandalaginu sáluga.

Þetta var í fyrra skiptið af tveimur sem Ólafur Ragnar bauð formanni annars flokks embætti forsætisráðherra. Steingrímur tók hann á orðinu, en Jón Baldvin tók aðra ákvörðun og ruddi þarmeð brautina fyrir sigurgöngu Davíðs Oddssonar.

Afbötun Jóns Baldvins fyrir að hafa hafnað tilboði Ólafs Ragnars, sem var fram sett með samþykki Steingríms, hefur jafnan verið sú, að það hafi ekki verið kleift að fara í vinstri stjórnina af því slík stjórn hefði aldrei tekið lagt til aðild okkar að EES. Sú skýring byggir á því, að vinstri stjórnin hefði einungis haft eins manns meirihluta, og Hjörleifur Guttormsson verið í liði stjórnarinnar. (Mín skýring á höfnun Jóns Baldvins er hins vegar að forystumenn voru þá búnir að ganga frá samstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks töluvert áður án þess að við ungu og nýju þingmennirnir hefðu nokkuð vitað af því – en mun lengri saga er af því. Við greiddum hins vegar atkvæði gegn þeirri stjórn).

Ég efast hins vegar ekki um að tillaga um EES hefði eigi að síður náð fram að ganga. Má í því sambandi vísa til afstöðu þáverandi þingmanns Kvennalista, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, og einnig í það mat mitt og margra annarra, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði aldrei fellt tillögu um EES. Hluti hans hefði í mesta lagi setið hjá, sumir stutt aðildina, og má rifja upp að þá var skammt liðið frá því að Davíð Oddsson hafði veitt forystu framtíðarnefnd flokksins sem beinlínis mælti með aðild að sjálfu EB einsog það hét þá. En allt er þetta saga, og auðveldara að sjá hana í baksýnisspegli en þegar hún var að gerast.

Út frá afstöðu Jóns Baldvins fannst mér hins vegar mjög merkilegt að hlusta á málþinginu á ræðu Helgu Jónsdóttur, sem var aðstoðarmaður Steingríms. Hún taldi að eitt merkasta framlag ríkisstjórnar Steingríms hefði einmitt falist í því að leggja grundvöllinn að EES. Ég held að það hafi verið rétt hjá henni.

Vöðvar og vitsmunaverur

Þorsteinn Joð heldur áfram að bera af í umfjöllun um knattspyrnu. Hann er vel máli farinn og skynsamur, og hefur vitaskuld bæði þekkingu og góða innsýn í fótboltann. Stórkeppnir einsog EM og HM koma mér ekki verulega úr jafnvægi - einkum þegar England er fjarri góðu gamni. En þær gera góða daga betri. Sama er mér þó dagskrá sjónvarpsins riðlist fram og aftur vegna fótboltans á meðan Þorsteinn sér um hann.  

Sérfræðingar hans tveir, Pétur Marteinsson og Auðun Helgason, eru ekki síðri. Þeir eiga það sameiginlegt að tala gott íslenskt mál, lausir við aukaorð einsog hérna og sko, og hafa þann hæfileika að ljúka öllum setningum. Því ná margir kollega minna aldrei, og þiggja þó laun fyrir að tala.

Þeir tvímenningar eru líka ákaflega góðir greinendur á knattspyrnu. Fyrir mann sem er knattspyrnubuff en hefur ekki náð lengra á því sviði en spila í Val í 5. flokki og búa í sömu götu og Norwich-liðið, er oft stórkostlega gaman að hlusta á þá.

Knattspyrnugreind þeirra félaga og gæði sem kommentatora setur hins vegar nokkrar kröfur á aðra tilfallandi gesti Þorsteins. Þeir eru upp og ofan. Stundum mjög ofan. Sumir hafa minna vit á fótbolta en við kjarninn í stuðningsliði Tógó á HM. Það er eini ágallinn á annars fyrirtaks þáttum Þorsteins um EM. Hann mætti velja uppfyllinguna betur á stundum.

Fólk horfir á knattspyrnu af mismunandi ástæðum. Hin stöku leiftur snilldar láta mig súpa sömu hveljur og meistaralegur leikur í tafli, óvænt setning í texta, eða málverk sem hellast einsog brim yfir mann. Það er þó ekki sama tilfinningin og skapast andspænis tærustu mynd fegurðar. Fyrr í sumar sá ég tár trítla niður litla kinn og spurði hvað ylli: "Ég var að horfa á tjald, og hugsaði hvað hann væri fallegur."

Fyrir mig eru þættir Þorsteins tæmandi úttekt og ég fylgist að öðru leyti lítið með umfjöllun um EM – nema auðvitað pistlum Árna Snævarr hér á Eyjunni. Það er gaman að fylgjast með slíkum tilfinningasveiflum vitsmunaveru kringum boltann. Kolbrún Bergþórsdóttir sem er einn af fáum intellektúölum sem eftir eru í stétt blaðamanna sagði 1998 að hún horfði á HM af því hún væri heilluð af stæltum fótleggjum franska liðsins.

Hver sagði svo að intellektúalar væru ekki jafngeggjaðir og við hinir þegar knattspyrna er annars vegar?

Tveir þorskhausar - og einn björn

Qatar - olía og jarðhiti

Fyrr í dag kvaddi ég góða gesti okkar frá Katar. Við höfðum þá fundað dágóða stund með fulltrúum nokkurra ungra hátæknifyrirtækja á orkusviði. Qatar er að verða einn mesti gasframleiðandi heimsins. Í landinu eru birgðir, sem varlega áætlað duga í fjórðung aldar. Heimamenn telja þó líklega að þau dugi í 600 ár.

Löngu áður en gasbirgðirnar eru upp urnar ætlar Qatar að vera orðið leiðandi á sviði endurnýjanlegrar orkutækni. Þeir vilja setja upp alþjóðlegan skóla á því sviði sem fyrst, og klakstöð á sviði orkuhátækni. Þeir hyggjast í senn mennta sína eigin þjóð á því sviði en dyr hans munu líka standa opnar námsmönnum frá vinaþjóðum þeirra í Afríku og Austurlöndum.

Sól og vindur eru þeim hugleikin til að framleiða orku. En þetta eru snjallir menn. Þeir vita, að fátæku ríkin í Afríku og Asíu ná sér ekki á strik nema þeim verði gert kleift að rífa sig upp úr orkufátæktinni, sem fjötrar þau. Vilji menn hjálpa þeim til að byggja sig upp láta þeir til sín taka á orkusviðinu. Þegar ég var í orkuleiðangri í Jemen fyrr í vetur voru þeir í Qatar nýbúnir að stilla til friðar í landinu, og hafa sem frægt er látið til sín taka í friðarefnum bæði í Líbanon og Sýrlandi.

Í fyrra gaukuðu þeir að vinum sínum í Jemen hálfum milljarði dollara. Það var þeirra framlag til að ýta undir betra samfélag. Sendinefnd þeirra hér á landi spurði margs um möguleika á jarðhita í Jemen. Grannt var til dæmis spurt um hversu þétta vitneskju við Íslendingar hefðum á jarðhita í Jemen, og á hve miklum rannsóknum hún væri byggð. Sama gilti um Eþíópíu þar sem þeir hafa líka slegið tjöldum sínum einsog gömlum bedúínum sæmir.

Qatar er fyrirtaks þjóð til samstarfs um orkuverkefni í þessum heimshlutum. Íslendingar eru sérfræðingar um jarðhita, sem þar er að finna miklu víðar, og í miklu meiri mæli, en almenningur hér á landi gerir sér grein fyrir. Við höfum sömuleiðis aflað okkur ótrúlega góðrar þekkingar á orkumöguleikum þeirra. Íslendingar hafa í þessum löndum jafnframt þéttriðnasta tengslanetið á jarðhitasviði í gegnum mikið og gott starf Jarðhitaskólans.

Qatar hefur hins vegar náið samstarf við mörg þessara ríkja. Trúarbrögð þeirra, sem móta alla menningu margra ríkja í þessum heimshlutum, eru hin sömu. Þeir eru því staðkunnugir, þekkja samfélögin og ríkisstjórn þeirra er ákaflega vel kynnt. Það fann ég sjálfur í orkuleiðöngrum til Austur Afríku, Indónesíu, Filippseyja og Jemen fyrr á árinu.

Vinir okkar í Qatar – sem utan Norðurlandanna eru líklega öflugustu bandamenn okkar í kosningunni til Öryggisráðsins – eru jafnframt að leita með skipulegum hætti að góðum fjárfestingarkostum til langs tíma í endurnýjanlegri orku og hafa sett mikla fjármuni til hliðar í því skyni. Þeir eru einsog Kaupfélagið í Skagafirði. Ráða yfir miklum sjóðum en nota þá af hyggindum. Fara varlega yfir, undanfarar skoða hversu frjósöm moldin er á nýjum stöðum – og þeir velja sér vini vandlega.

Qatar er það land í grennd við Persaflóa sem lengst er komið á braut lýðræðis. Það er fróðlegt og gaman að tala við þá um mannréttindi, frjálsa fjölmiðla og kosningar. Þeir færast hvergi undan. Vísa í Al-Jazeera til marks um frelsi fjölmiðla. Séu þeir spurðir hvort sú merka stöð hafi ekki þann tilgang helstan að stríða Sádi Arabíu og skaka skellum að Bandaríkjamönnum tefla þeir fram helstu trompum Al-Jazeera. Það eru bresku fjölmiðlastjörnurnar David Frost og Timothy West. Svo spyrja þeir, hvort einhver telji í alvöru að slíkir menn leggi nafn sitt við sjónvarpsstöð sem starfi í annarlegum tilgangi gegn tilteknum þjóðum? Ég hitti Timothy West í flugvél á leiðinni frá Doha, þar sem hann var að koma frá því að taka upp mánaðarlegan þátt sinn, The Doha Debates. Hann sagði að þeir væru langt í frá fullkomnir en væru á réttri leið.

Ég hafði sjálfur mikinn fróðleik af því að ræða við hópinn frá Qatar, ekki síst yfirmann Qatar Petroleum International, sem var formaður sendinefndarinnar, um olíumál. Hann endurtók hér heima einsog þegar við vorum á ferð í Qatar, að olían væri of mikilvægt efni til að nota hana sem eldsneyti. Hana ætti einungis að nota í ýmsa mikilvæga framleiðslu. Af þeim sökum vilja þeir í Qatar leggja mikla áherslu á að heimurinn þrói nýjar leiðir til að knýja samgöngur. Hugsanlega ræður einhverju um þá skoðun að sjálfir eru þeir fyrst og fremst í gasinu.

Við ræddum við gestina fram og til baka um fyrirhugað alþjóðlegt útboð Íslendinga á næsta ári á leyfum til olíuleitar á Drekasvæðinu. Þeir standa sjálfir fyrir útboðum nánast mánaðarlega, og höfðu yfir mikilli reynslu að búa – og mörgum varnaðarorðum. Gilti það bæði um glímu við stór alþjóðleg félög, sem ráð á sviði skattlagningar, og margt annað. Þeir hafa líka verið hjálplegir við að koma upplýsingum um fyrirhugað útboð Íslendinga vel á framfæri við granna sína við Persaflóa.

Þegar iðnaðarráðuneytið kvaddi sína góðu gesti klykktu þeir út með því að bjóða fram eigin reynslu ef vera mætti að hún gæti gagnast á norðurhjaranum til viðbótar við góð ráð granna okkar Færeyinga og Norðmanna. Nú verður því til íhugunar í ráðuneytinu hvort þekkjast eigi boð þeirra um að senda olíumenn iðnaðarráðuneytisins til Qatar og kynnast því hvernig gamalgróin þjóð á þessu sviði hagar sínum málum.

Íslendingar og nýir vinir í Qatar ná vel saman. Báðar þjóðirnar eru fámennar, vanar að ganga í hvert verk, og hafa sjálfar rifið sig upp úr fátækt. Við á hundrað árum, en þeir á helmingi skemmri tíma. Mestu ræður þó líklega að þeir eru gamlir fiskimenn og bedúínar, alveg einsog við sem frameftir öldum lifðum á sjósókn og rollum. Svoleiðis þjóðir eiga hægt með að stilla sig inn á sameiginlega bylgjulengd.

Erlendir aufúsugestir

Menn hafa stundum talað útrásina í orkugeiranum niður. Heilar ritstjórnargreinar í virðulegum málgögnum sem áður töluðu fyrir auknum viðskiptum við útlönd tóku bakföll af hneykslun.

Stöku stjórnmálamenn hjá Borginni töluðu einsog það væri aðallega fíkn til ferðalaga hjá gömlum og öflugum starfsmönnum Orkuveitunnar – einsog fyrrum forstjóra Guðmundi Þóroddssyni.

Hvað koma forseta Íslands við jarðhitavirkjanir í útlöndum? – spurði einn af greindustu þingmönnum dagsins efnislega og geta menn svo velt fyrir sér hvort hann var í stjórn eða stjórnarandstöðu.

Sjálfur fékk ég eyrnafíkjur frá bæði fjölmiðlungum og andstæðingum í pólitík fyrir að vera að flækjast í slíkum erindagjörðum sem iðnaðarráðherra vítt um álfur.

En það hlýtur alltént að vera uppörvandi mitt í þrengingum á markaði og efnahagslífi, að hér á landi eru nú staddar þrjár erlendar sendinefndir sem hingað koma beinlínis í þeim tilgangi að skoða til hlítar annars vegar möguleika, og hins vegar beinharða fjárfestingakosti, sem tengjast íslensku orkuútrásinni með einhverjum hætti. Von er á þeirri fjórðu innan skamms. Þar gæti verið tíðinda að vænta fyrr en síðar.

Blandan jarðhiti og orkufrek stóriðja verður hugsanlega ein af útflutningsvörum norðan af hjaranum í framtíðinni  – þó enn sé það að sönnu á stigi hugmynda og umræðu. Í því sjá menn möguleika til að framleiða þýðingarmikil efni í þróunarlöndunum án þess að menga. Væntanlega fara samt einhverjir á taugum yfir því að Íslendingar kunni að hafa lagt þar hönd á plóg. Einhvers staðar verða þó vondir að vera – sagði önnur og þekktari söguhetja og af öðru tilefni. Þarmeð er ég rokinn til gesta minna frá Katar. 

Hvítbirnir og lögin

"Við erum sátt við að hafa gert allt sem í okkar valdi var til þess að bjarga lífi ísbjarnarins en því miður var ekkert annað í stöðunni en að fella hann."

Þetta sagði Hjalti J. Guðmundsson, sviðsstjóri náttúruauðlinda hjá Umhverfisstofnun, sem stýrði aðgerðum gegn hvítabirninum nyrðra.

Þá hafði skv. fréttum verið stuggað við birninum á bílum, svo hann tók á rás til sjávar.

Í lögunum segir að hvítabirnir séu friðaðir hér á landi en þá megi fella ef fólki eða búfénaði stafi af þeim hætta. Þau lög voru sett meðan ég var umhverfisráðherra. Tilgangur hvítabjarnarákvæða villidýralaganna var að koma í veg fyrir að hvítabirnir væru drepnir jafnharðan og þeir gengju hér á land - og uppfylla þannig alþjóðlegan samning sem kenndur er við borgina Bern. 

Árið 2002 var bætt inn í lögin nýju ákvæði, þar sem segir að Umhverfisstofnun megi fanga hvítabjörn sem hefur gengið á land ef ekki stafar af honum "bráð hætta." Henni er það ekki skylt - en hún má það. Það er einnar messu virði´á þessum tímapunkti í sambúð okkar og hvítabjarna að skoða, hvort slíkri stofnun eigi ekki jafnan að vera skylt að reyna að komast hjá því að farga landnámsbirni - svo fremi ekki stafi af honum bráð hætta. Þessvegna gladdi það mig þegar starfandi umhverfisráðherra setti í gang einbeitta tilraun til að bjarga seinni hvítabirninum sem gekk á land á Skaga.

Slíka lagabreytingu þyrfti væntanlega að skoða út frá þeirri staðreynd að á síðustu öld komu hingað að minnsta kosti ríflega 40 birnir ef hafísveturinn mikli 1917-1918 er ekki talinn með. Þann vetur komu hins vegar fast að 30 birnir hið minnsta. Í því sambandi er vert að hafa í huga að hinn upprunalegi tilgangur laganna var að búa svo um hnúta að það jafngilti ekki dauðadómi yfir hvítabirni ef vart yrði við komu hans hingað til lands. 

Orðalagið á viðbótinni frá 2002 er jafnframt óljóst, vægast sagt, og hægt að túlka á ýmsa vegu. Vafalítið gætu eindregnir dýraverndarsinnar skilið það á þann veg, að því aðeins megi drepa hvítabjörn ef af honum stafar "bráð hætta." Ég tel sjálfur eftir hvítabjarnarveiðar Umhverfisstofnunar nyrða að þessu ákvæði laganna verði að breyta og gera ákvæðið þannig úr garði að skýrt sé, og án tvímæla.

Einu sinni var ég langt kominn með bók um hvítabirni en varð þá upp úr þurru formaður í stjórnmálaflokki, og komst aldrei aftur til þeirra ritstarfa. Svo henni er ólokið. Kannski lýk ég henni áður en fætur mínir verða kaldir. Þá höfðum við Jónas Hálfdánarson, sem nú er háaldraður á dvalarheimilinu á Sauðárkróki, reynt að finna allt sem nokkru sinni hafði verið skrifað á íslenskri tungu um hvítabirni. Ég er þó ekki sami fræðasjóðurinn um annálaða ísbirni og Þórir Haraldsson fyrir norðan.

Frá landnámi hafa komið hingað hundruð hvítabjarna og af mörgum eru drjúgar sögur. Hafísárin miklu um 1880 lögðu margir tugir hvítabjarna leið sína hingað. Einu sinni gekk hvítabjörn þvert yfir landið að suðaustan yfir Vatnajökul og kom fram nyrðra.

Án þess að hafa haft fyrir því að fara aftur í möppurnar mínar man ég í skjótri svipan eftir einni heimild þar sem hvítabjörn var talinn hafa drepið mann, óljósri munnmælasögu sem engar heimildir voru um í annálum um að björn hafi eytt heimili í grennd við Siglufjörð, og einni frásögn þar sem hvítabjörn á sundi lagði hramminn upp í bát.

Þeir á Hrauni þekkja hvítabirni betur en nokkrir núlifandi Íslendinga. Rögnvaldur gamli sendi okkur Jónasi eitt sinn bréf um hvítabirni, sem er óborganleg heimild. Þar er meðal annars að finna söguna sem núverandi bóndi á Hrauni, sonur Rögnvaldar, hefur eftir áum sínum, og sagði raunar á sagnakvöldi í Borgarnesi daginn áður en fyrri hvítabjörninn í þessari lotu var drepinn. Hún var af birnunni sem gekk með húna tvo í stóðinu í Hrauni um töluverðan tíma.

Nyrðra hafa menn vafalaust metið það svo í stöðunni að af hvítabirninum hafi stafað "bráð hætta" eftir að honum var stökkt á flóttann til hafs.

Spámannlegur ritstjóri

Hanna Birna vann kapalinn sem leiddi hana í hásæti drottningar borgarstjórnaflokks Sjálfstæðismanna í Reykjavík. Það gerði hún með snilldarlegum fjölmiðlafléttum þar sem notaðar voru kannanir gerðar á réttum tímum, og góð tengsl vina hennar á fjölmiðlum.

Hún verður efalítið farsælli leiðtogi en Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, sem var króaður af með vel tímasettum tangarsóknum og borinn út á kaldan frera í einskonar öfugu tilbrigði við Heródes og sveinbarnið forðum.

Í kjölfarið skrifaði Þorsteinn Pálsson merkan leiðara,  sem er í senn háðskur, djúpur – og um leið harður áfellisdómur yfir Hönnu Birnu. Í honum er að finna eina staðhæfingu og aðra spásögn sem vert er að staldra við. Hafa ber í huga að Þorsteinn stendur að fornu í slíku návígi við helstu þátttakendur atburðarrásarinnar sem leiddu til falls Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar að að hann er líklegur til að gjörþekkja hana.

Staðhæfingin felst í því að Þorsteinn segir að Hanna Birna hafi “haft forystu fyrir þeim viðbrögðum sexmenninganna svokölluðu við sameiningu REI og Geysis Green sem voru raunveruleg rót fyrri meirihlutaskiptanna.” Þetta hefur enginn annar staðhæft opinberlega.

Hvað er Þorsteinn raunverulega að segja?

Í fyrsta lagi, að það hafi verið Hanna Birna sem átti upptökin að þeim hráskinnaleik sem leiddi til þess að ágætur borgarstjóri og drengur góður var kvalinn úr embætti.

Í öðru lagi, að það sé Hanna Birna sem beri mesta pólitíska ábyrgð á því að slitnaði upp úr prýðilega starfhæfum og öflugum meirihluta Framsóknar og íhalds. Úr texta Þorsteins

æpir vitaskuld hin ósagða spurning um hæfni og dómgreind viðkomandi til að veita pólitíska forystu.

Nú vita allir hver fórnarkostnaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík var af leiðangrinum sem Þorsteinn segir að Hanna Birna hafi veitt forystu. Í kjölfar hans hófst mesta píslarganga í sögu flokksins, sem endaði með því að Sjálfstæðisflokkurinn mældist í síðustu könnun í verstu stöðu frá því mælingar hófust – í 27 prósenta fylgi. Ábyrgðin á því er samkvæmt fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins á herðum Hönnu Birnu Kristjánsdóttur.

Í þessu ljósi ber að skilja þau ummæli Þorsteins að rökrétt sé að Hanna Birna leiði nú flokkinn. Í þeim orðum felst sú skoðun fyrrverandi formanns að þar sem Hanna Birna beri mesta ábyrgð á klúðrinu sé mátulegt á hana að fá það verkefni að bæta úr því

Í kjölfarið segir ritstjóri Fréttablaðsins að í deilunum um REI – sem leiddu til slita þáverandi meirihluta – hafi Hanna Birna fylgt sömu línu og VG varðandi útrásina, en hún fólst í því að hafna alfarið svokölluðum áhættufjárfestingum. Þorsteinn klykkir út með því þeirri spásögn að "orkumálin verða fyrsti prófsteinninn á nýja leiðtogann."

Í þessu samhengi verður að rifja upp að vopnið sem sexmenningarnir beittu í atlögunni að Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni voru einmitt áhættufjárfestingar Orkuveitunnar í útlöndum. Í orðum Þorsteins felst því sá dómur, að til að verða trúverðugur forystumaður verði Hanna Birna að klippa á þær – ella sé óhjákvæmilegt að álykta að útrásin hafi einungis verið notuð af   kaldri tækifærismennsku til að steypa undan Vilhjálmi.

Ég er sammála Þorsteini Pálssyni um að til að teljast trúverðugur stjórnmálamaður verði Hanna Birna að vinda ofan af þessari stefnu. Hún verður að standa við stefnu sína og orð til að fólk geti treyst henni.

Það kann hins vegar að verða erfitt í núverandi meirihluta. Núverandi formaður stjórnar Orkuveitunnar og REI, hefur í viðtölum – meðal annars í kjölfar fróðlegrar Afríkureisu Orkuveitunnar og iðnaðarráðuneytisins – ítrekað þá skoðun að REI eigi að halda áfram útrásinni. Það kann vel að vera að sú afstaða breytist ef Sjálfstæðisflokkurinn í Borginni tekur aðra stefnu. Ég hef fullan skilning á því.

Öðru máli gegnir um Ástu Þorleifsdóttur, varaformann Orkuveitunnar og REI, sem er fulltrúi Ólafs F. Magnússonar, borgarstjóra. Hún hefur lýst mjög afdráttarlausum stuðningi við útrás REI, sem meðal annars felur sér fjárfestingar í Djíbútí, og vilja til fjárfestinga í bæði Jemen og Eþíópíu. Ég varð meira að segja þess heiðurs aðnjótandi að vera beðinn um að skrifa sem vottur upp á suma pappírana, sem undirstrikuðu þann vilja REI, í okkar góðu Afríkureisu. Ég gerði það með mikilli ánægju.

Það verður því vandasamt fyrir Hönnu Birnu að leysa orkumálið svo trúverðugt þyki. Það er auðvitað hugsanlegt að Ólafur F. Magnússon haldi áfram að kokgleypa. En það verður stór biti fyrir Ástu að kokgleypa ofan í sig ræðurnar sem hún flutti á fundunum með viðsemjendum REI í Afríku. Ég heyrði þær, og fleiri Íslendingar.

Það er af þessum orsökum sem sjáandinn á Fréttablaðinu spáði af djúpskyggni sinni að prófsteinninn á Hönnu Birnu verði hvernig henni gengur að standa við stóru orðin um útrásina. Hugsanlegt er að prófsteinn Þorsteins breytist í myllustein, og Hanna Birna slíti enn einum meirihlutanum á sama málinu.

Í Skaftahlíðinni mun þá snaggaralegur ritstjóri með uppbrettar ermar halla sér aftur í stólnum og hvísla út í vindinn:

"I told you so."

Dómskerfið virkar

Ég man ekki öll þau skipti sem Baugsmálið hefur verið tekið upp á Alþingi Íslendinga.

Málið hefur frá upphafi haft pólitíska undirtóna í umræðum í samfélaginu. Harðasti kjarni Baugsmanna hélt því beinlínis fram að embætti ríkislögreglustjóra hefði verið skipað til verka í málinu. Ég tel ekki að pólitískir valdsmenn hafi gefið skipun um það að ráðast að Baugi.

Á sínum tíma rifjaði ég hins vegar upp söguna af Henry Plantagenet sem uppgefinn á erkibiskupnum í Kantaraborg hrópaði upp yfir drykkjubræður sína í Frakklandi: "Who will rid me of this meddlesome priest?" Englandskonungur andaði orðum sínum út í vindinn án þess að þau væru svosem ætluð nokkrum sérstökum. En um nóttina héldu nafnlausir riddarar áleiðis til Kantaraborgar og orð konungs yfir drykkju dugðu til að Tómas Beckett hlyti þau örlög sem húsi Plantagenets þóttu makleg.

Í mínum huga er ein af niðurstöðum þessa máls sú, að dómskerfið virkar. Það er enginn íslenskur Plantagenet til sem getur með hvísli út í vindinn haft áhrif á niðurstöðu þess. Það eru góðar fréttir, en koma ekki á óvart.

Sterk Samfylking

Samfylkingin kemur sterk út úr sínu fyrsta ári í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Ófáir voru þeir, sem spáðu henni ófarnaði. Það var ekki að ófyrirsynju. Reynsla smáflokka einsog Alþýðuflokksins og Framsóknar af sambúð með íhaldinu var ekki góð. Þeir töpuðu sérstöðu og fylgi.

Samfylkingin lærði af reynslu þessara flokka. Hún kom á eigin forsendum og af fullum styrk inn í samstarfið - en jafnframt af fullum heilindum. Þegar ár er liðið frá upphafi stjórnarsamstarfsins er óhætt að segja, að við þær aðstæður sem ríktu í lok kosninganna hafi það verið rétt ákvörðun hjá okkur, sem lögðum til myndun ríkisstjórnar með Sjálfstæðisflokknum.

Kjósendur eru ólygnasta vitnið um það. Í lok fyrsta ársins, þar sem miklir erfiðleikar í efnahagsmálum gengu í garð, nýtur Samfylkingin nú fylgis 31 % kjósenda, eða 5 % meira en hún uppskar í kosningum. Þátttaka í ríkisstjórn hefur því styrkt stöðu flokksins verulega.

Á sömu tímamótum sýna kannanir að flokkurinn nýtur meirihluta fylgis í höfuðborginni, þar sem staðan er þannig, að einungis stórslys getur komið í veg fyrir að vinstri meirihluti taki við stjórnveli þar að loknum næstu kosningum. Í Borginni hefur Samfylkingin eignast óskoraðan og öflugan leiðtoga í Degi B. Eggertssyni. Frammistaða flokksins í Reykjavík, sérstaklega Dags, styrkir Samfylkinguna á landsvísu.

Í Borginni er reyndar athyglisverð þróun í gangi á vinstri vængnum. Þar hafa tekist mjög traust tengsl með upprennandi forystumönnum Samfylkingar og Vinstri Grænna, Degi og Svandísi Svavarsdóttur. Þau hafa teflt þannig skákina að í núverandi stöðu er líklegt að flokkarnir myndi saman meirihluta - ef Samfylkingin nær ekki hreinum meirihluta. Þó ólíklegt sé á þessari stundu að það hafi beinlínis áhrif á landsmálin, gæti sú samvinna þeirra tveggja hins vegar leitt til uppstokkunar í meirihlutum víðs vegar um landið, ekki síst í grennd við höfuðborgina.

Þannig geta persónuleg tengsl öflugra einstaklinga í sitt hvorum flokknum leitt til merkilegrar þróunar sem gæti víða séð staði þegar tímar líða. Að því leyti gætu pólitískar ástir parsins í Reykjavík haft mikil áhrif í stjórnmálum næsta áratugar, alveg einsog pólitískt kaldlyndi milli forystu Samfylkingar og VG á landsvísu hafði greinilega áhrif á það, hvernig ríkisstjórn var mynduð eftir síðustu kosningar.

Sterk áhrif Samfylkingar í landsmálum birtast sömuleiðis í lagasetningu núverandi ríkisstjórnar, þó vissulega hafi Sjálfstæðisflokkurinn ekki borið skarðan hlut frá borði hið fyrsta árið. Um það vitnar til dæmis stórmerk lagasetningu í skólamálum, sem Þorgerður Katrín menntamálaráðherra náði fram, og eru henni og flokki henni, reyndar ríkisstjórninni allri, til sóma og þjóðinni örugglega til farsældar.

Afgerandi áhrif Samfylkingar birtast ekki síst í tvennum málaflokkum. Undir forystu Jóhönnu og Ingibjargar hafa verið samþykktar gagngerar breytingar á reglum og lögum sem varða kjör aldraðra, barna og öryrkja. Þegar upp verður staðið munu þær breytingar flytja á hverju ári níu þúsund milljónir um áveitukerfi hins opinbera til þessara hópa. Þetta er árangur, sem sérhver jafnaðarmannaflokkur og sérhver ríkisstjórn geta verið stolt af.

Hinn lagabálkurinn varðar orkulögin. Það stappar satt að segja kraftaverki næst að Samfylkingunni hafi tekist á fyrsta ári í ríkisstjórnarsamstarfi að ná í gegn lögum, sem tryggir áframhaldandi sameign þjóðarinnar á orkuauðlindum sínum. Andrés Magnússon, blaðamaður og þjóðfélagsrýnandi, kallaði það í Viðskiptablaðinu tæran sósíalisma. Það er að sönnu ofmælt, en hitt er víst, að þau lög verða einn af merkustu minnisvörðum Samfylkingarinnar um langa hríð, enda varða þau grundvallaratriði í auðlindastefnu samfélagsins.

Óblíð náttúra og mildi guðs

Það var mikil guðs mildi að engin alvarleg slys, eða mannsskaðar urðu, þegar hinn öflugi jarðskjálfti reið yfir í dag.

Mér varð hugsað til þess dags, þegar ég var ungur umhverfisráðherra og bar ábyrgð á snjóflóðavörnum, og hringt var og greint frá snjóflóðinu í Súðavík. Það var versti dagurinn í ríkisstjórnartíð minni.

Það kom á daginn, að kerfið sem við Íslendingar höfum byggt til að mæta hamförum af þessum toga virkaði. Almannavarnarkerfið vann smurt. Það ber sömuleiðis íslenskri verkfræðikunnáttu og arkitektúr einstakt vitni, hversu vel húsin á Selfossi þoldu skjálftann.

Þegar við hlustum og horfum á fréttir utan úr heimi af jarðskjálftum af þeim styrk, sem Suðurlandsskjálftinn í dag var, fylgja þeim einatt tíðindi að miklum mannfelli. Hús hrynja oftar en ekki einsog skæðadrífa. Við Íslendingar höfum lært að lifa við háskann sem felst í nábýli við óblíð náttúruöfl.

Af stakri tilviljun var ég staddur með almannavarnarráðherranum á þriðju hæð í dómsmálaráðuneytinu þegar skjálftinn reið yfir svo að segja á sömu mínútu og hann sleit fundi í heimsminjanefndinni. Við fundum strax að þetta var verulega öflugur skjálfti.

Þrettán mínútur liðu áður en Rás 1 greindi frá tíðindum, sem mér fannst ekki góð frammistaða. Maður hélt að eftir skjálftana árið 2000 hefðu þeir vinnureglur um hvernig ætti að bregðast við ef stórskjálfti riði yfir. Á þeim tíma höfðu okkur borist helstu staðreyndir um stærð skjálftans, grjóthrun í Eyjum, lokun vega austan fjalls og ýmislegt annað.

Síðar um daginn frétti ég svo frá starfsmanni okkar í Þingvallanefndinni, að hrunið hefði úr veggjum Almannagjár, og við Öxarárfoss.

Þegar kom í þingið voru menn slegnir, og svo vill til að nokkrir þingmenn búa á eða í grennd við svæðið sem harðast varð úti. Tíðindin frá þeim voru ekki á hinn besta veg. Engin alvarlega slys á mönnum urðu þó sem betur fer.

Guðbjartur Hannesson, þingmaður Samfylkingarinnar, var í ræðustól að tala um umdeilt frumvarp þegar skjálftinn gekk yfir. Hann dokaði við á meðan, og varð að orði: "Svona vont er nú málið ekki."

Um kvöldið, skömmu fyrir þingslit, sátum við nokkrir þingmenn í fundarsal Samfylkingarinnar, og kveiktum á CNN. Þá blasti við okkur Guðbjartur Hannesson í miðri frétt af skjálftanum.

Þetta fór allt betur en áhorfðist.

Mikilvægt orkufrumvarp samþykkt

Þinginu lauk fyrr í nótt rösklega tveimur tímum en ég spáði í gær að slitið yrði í síðasta lagi.

Hápunktur þessa þings fyrir mig var samþykkt orkufrumvarpsins þar sem sú meginregla er nú komin í lög, að orkuauðlindir almennings verða ekki seldar undan honum. Þetta hefur verið einn af rauðu þráðunum í auðlindastefnu Samfylkingarinnar frá því hún var stofnuð.

Þetta eru að mínu viti langmikilvægastu lög sem Alþingi hefur sett um margra ára skeið. Eitt er víst, að hversu gamall sem ég verð, og hversu lengi ég sit á þingi, þá mun ég aldrei leggja fram jafnróttækt frumvarp.

Frumvarpið var umdeilt í upphafi. Drjúg slyndra af Sjálfstæðismönnum voru í upphafi andstæðir meginefni þess. Tortryggni í garð þess var að finna hér og hvar í stjórnarandstöðunni. Viðskiptaráðið hamaðist einsog naut í flagi gegn því og varð sér til skammar með því að senda röklausa fréttatilkynningu frá sér í máttlítilli viðleitni til að spilla málinu á síðustu metrunum.

Í gegnum þingið fór nú frumvarpið samt og er nú orðið að lögum. Sterk rök sem málinu fylgdu surfu smám saman hnífla andstöðu við það, og það rann smám saman upp fyrir þingheimi hversu þarft málið er. Á endanum greiddi enginn atkvæði gegn frumvarpinu þegar þingið gerði það að lögum. Það var sætur sigur fyrir almannahagsmuni, og sýnir þá gerbreytingu sem varð á ríkisstjórninni með þátttöku Samfylkingarinnar.

Orkuauðlindir í sameign þjóðarinnar verða einfaldlega ekki einkavæddar í framtíðinni. Sú ríkisstjórn verður aldrei mynduð sem breytir þeirri meginreglu laganna. Þannig liggur einfaldlega hin íslenska þjóðarsál.

Þrenn meginatriði var að finna í frumvarpinu, sem nú er orðið að lögum frá Alþingi. Í fyrsta lagi að orkuauðlindir í eigu ríkis, sveitarfélaga eða fyrirtækja í þeirra eign, mega ekki láta orkuauðlindirnar varanlega frá sér en geta leigt þær á jafnræðisgrundvelli. Í öðru lagi að skilið verður á milli annars vegar framleiðslu og sölu á orku og hins vegar dreifingu á orku, þeas. heitu vatni og rafmagni. Í þriðja lagi, að dreififyrirtækin, sem búa við náttúrulega einokun verða nú lögum samkvæmt að vera í félagslegri meirihlutaeign.

Í reynd þýðir þetta að enginn getur eignast orkuauðlindir fólksins, og að enginn getur okrað í skjóli einokunar á brýnum nauðþurftum einsog ljósi og hita. Um leið er skapað betra svigrúm fyrir þau fyrirtæki sem munu framleiða orkuna til að keppa á markaði – sem ég vænti að leiði bæði til hagstæðara verðs fyrir neytendur og nýrra sóknarfæra fyrir þau heima og erlendis.

Þingslit verða í dag

Þrátt fyrir ósamkomulag um slit þingsins spáir gamall reynslubolti því, að þinginu verði slitið á upphaflegum tíma - síðar í dag. Ég spái því að þingslit verði milli 6 og 12 í kvöld.

Stjórnarandstaðan hefur sett gaffal á tvö mál, framhaldskólafrumvarp Þorgerðar og frumvarp Guðlaugs Þórs um sjúkratryggingarnar. Samkvæmt lögmálinu þarf að gefa eitthvað eftir til að stjórnarandstaðan láti af kyrrlátu málþófi, og forsetinn geti slitið þinginu skv. upphaflegri starfsáætlun. Til þess stendur metnaður hans, og það styrkir stöðu stjórnarandstöðunnar í samningaþófinu.

Mál Þorgerðar er þegar komið í gegnum aðra umræðu. Sjálf er hún í fríi af fjölskylduástæðum og af hálfu Samfylkingar kemur ekki til mála að fresta afgreiðslu hennar máls. Raunar er það í stöðunni dónaskapur af stjórnarandstöðunni að krefjast þess. Spurningin er þá hvort hægt er að  ná samkomulagi um sjúkratryggingarnar, sem skriðu ekki út úr fagnefnd þings fyrr en í dag.

Steingrímur J. Sigfússon - sem mest hefur gagnrýnt ráðherra fyrir að vera á ferðalögum - er allt i einu sjálfur floginn út í heim - og geta VG til að halda einir uppi þófi við þögla andstöðu við aðra flokka stjórnarandstöðunnar er minni fyrir vikið. Svo ég spái því að fyrir hádegi verði Ögmundur búinn að semja um þingslit, og mál fari nú að renna í gegn af nokkrum hraða.

Þinginu verðu svo slitið einhvern tíma milli 6 og 12 í kvöld. Þannig las ég Alþingi í kvöld þegar ég fór heim um miðnættið.

Breytum þvinguðum eldhúsdegi

Guðni Ágústsson kom blóði mínu á hreyfingu í eldhúsdagsumræðum á Alþingi í gær með digrum ummælum sem mér þótti rétt að svara. Árásir kveikja í gladíatorum. Hann sagði að Samfylkingin hefði svikið almenning í landinu og ekki staðið við loforð sín. Ég minnti hann á um hvað Þingvallastjórnin hefði verið stofnuð:

Við sögðum á Þingvöllum að við ætluðum að setja yngstu og elstu aldurshópana í forgang, og ráðast í umfangsmiklar breytingar til að jafna kjörin. Við höfum staðið undir nafni. Jafnvel formaður Framsóknar haggar ekki staðreyndum. Tölurnar tala sínu máli.

Þegar upp verður staðið munu þessar breytingar færa á hverju ári níu milljarða til barna, aldraðra og öryrkja.

Það kallar Guðni Þyrnirósarsvefn. Við köllum það árangur.

Eldhúsdagur Alþingis er hins vegar að taka á sig fornan blæ. Þingmenn koma með stílæfingar og les ljóð. Það er greinilega ramminn sem menn eru sjálfviljugir búnir að troða sér og eldhúsdeginum inn í. Þetta er leiðinleg breyting frá fyrri tíð. Eldhúsdagur er nú haldinn undir fornyrðislagi - og úr tengslum við annan stíl þingsins. Forseti Alþingis ætti að beita sér fyrir breytingum.

Það væri viturlegt að breyta eldhúsdegi með róttækum hætti. Farsælast væri að talsmenn flokkanna fengju hver að tala í 7 mínútur, en forsætisráðherra eigi að síður í tíu, og einn þingmaður úr hverjum hinna flokkanna fengi að svara talsmanni í tvær, og talsmaðurinn lyki þeim samræðum með mínútu ræðu. Allir flokkar nema flokkur talsmannsins hefðu þannig tækifæri til að gera athugasemdir við ræðu sérhvers talsmanns. Forsætisráðherra hverju sinni hæfi umræðuna, en dregið yrði um röð hinna. Síðari talsmaður sérhvers flokks fengi í kjölfarið að tala í 5 mínútur, og í þeirri umferð fengi einn þingmaður að svara honum í tvær mínútur, og talsmaðurinn fengi andsvar í eina mínútu. Hinir upphaflegu talsmenn í fyrstu umferð fengju síðan að ljúka umræðunum fyrir sinn flokk með 4 mínútna ræðum.

Þetta myndi knýja menn frá hinum leiðigjörnu og uppskrúfuðu heimastílum, og þrýsta mönnum út í blaðlausar ræður, þar sem reyndi á mælsku, minni og stefnufestu. Umræðurnar yrðu miklu fjörlegri, meira upplýsandi – og fengju miklu meira áhorf.

Brown á skilorði

Verkamannaflokkurinn beið skelfilegan ósigur í aukakosningum í Crewe og Nantwich í gær, þar sem Íhaldsflokkurinn vann þingsæti í aukakosningum í fyrsta skipti í ríflega aldarfjórðung.

Aukakosningarnar voru háðar í kjölfar andláts Gwyneth Dunwoody sem sat allra kvenna lengst á breska þinginu og var eitt sinn sæmd titlinum „Stríðsexi ársins“ (Battle-axe of the year) af merku tímariti. Ég minnist þess að maður hennar, John Dunwoody, var líka þingmaður, mikill mælskuskörungur á þingum flokksins og var um sinn álitinn hugsanlegur leiðtogi Verkamannaflokksins. Það var dóttir þeirra, Tamsin Dunwoody, sem varð frambjóðandi flokksins þegar móðir hennar dó, og tapaði þingsætinu með bramli.

Fyrir 2 árum vann Verkamannaflokkurinn kjördæmið með ríflega 7 þúsund atkvæða meirihluta en tapaði nú með næstum 8 þúsund atkvæðum fyrir frambjóðanda Íhaldsflokksins. Ósigurinn var því gríðarlegur, og sveiflan frá Verkamannaflokknum til Íhaldsins var um 17 prósent.